تفاوت های انتخابات ریاست جمهوری ایران و افغانستان
بسیاری از صلاحیت هایی که در افغانستان مربوط به رئیس جمهوری است، در ایران مربوط به رهبر جمهوری اسلامی است
انتخابات ایران و افغانستان در فاصله زمانی کمی برگزار شده است اما اگر انتخابات را در این دو کشور همسایه که به لحاظ فرهنگی و تاریخی مشترکات زیادی باهم دارند بررسی کنیم تفاوت های جدی و زیادی به چشم می خورد در حالی که نقاط تشابه چندان زیاد نیست.
تفاوت جایگاه رئیس جمهوری
هردو کشور ایران و افغانستان، نظام ریاستی دارند یعنی رئیس جمهوری با رای مسقیم مردم انتخاب می شوند. اما جایگاه رئیس جمهوری در ایران و افغانستان بسیار متفاوت است.
در افغانستان مردم با شرکت در انتخابات عالی ترین مقام کشوری یا شخصیت اول مملکت را بر می گزینند که به لحاظ قانونی فقط در برابر مردم پاسخگو است.
بسیاری از صلاحیت هایی که در افغانستان مربوط به رئیس جمهوری است، در ایران مربوط به رهبر جمهوری اسلامی است.
مثلا رئیس قوه قضایی را در افغانستان رئیس جمهور پیشنهاد می کند و مجلس به او رای اعتماد می دهد.
در ایران رئیس قوه قضایی از سوی رهبر منصوب می شود.
رئیس جمهوری افغانستان فرمانده کل قوا نیز هست
اما در ایران فرماندهی کل قوا به عهده رهبر است.
رهبر ایران همچنین شش تن از فقهای شورای نگهبان را که یکی از وظایف اش تعیین صلاحیت نامزدان ریاست جمهوری است منصوب می کند.
فاصله خواسته ها
اگرچه رفاه اجتماعی، کار، در آمد بیشتر و امنیت شغلی، تورم و دیگر مسایل اقتصادی برای مردم ایران مهم است اما حوادث بعد از دهمین انتخابات ریاست جمهوری در این کشور نشان داد که خواست شمار قابل ملاحظه ای از مردم رسیدن به حقوق و آزادی هایی است که در افغانستان حداقل به لحاظ قانونی مردم از آن برخوردارند.
آزادی احزاب سیاسی، آزادی بیان و رسانه ها عملا در افغانستان وجود دارد. در حال حاضر بیش از 15 شبکه تلویزیون خصوصی و دهها رادیو و روزنامه خصوصی فعال است
آزادی احزاب سیاسی، آزادی بیان و رسانه ها عملا در افغانستان وجود دارد. در حال حاضر بیش از 15 شبکه تلویزیون خصوصی و دهها رادیو و روزنامه خصوصی فعال است.
در همین سه ماه پیش اعتراض نه چندان شدید عده ای از زنان به قانون احوال شخصیه که آزادی زنان را محدود می کرد، دولت را مجبور کرد که دست کم در هفتاد مورد در این قانون تجدید نظر کند.
در افغانستان سانسور قبل از نشر و بعد از نشر قانونا ممنوع است در حالی که در ایران صدا و سیما در کنترل دولت است و وزارت ارشاد نیز بر طبع و نشر آثار فرهنگی، علمی و هنری نظارت مستقیم و جدی دارد و جلوی انتشار کتابها را پیش از چاپ می گیرد.
اما برای مردم افغانستان که سی سال جنگ را پشت سر گذاشته دسترسی به ابتدایی ترین امکانات زندگی حرف اول را می زند. مردم افغانستان امنیت می خواهند، مکتب/مدرسه، آب آشامیدنی، برق، جاده کار، خدمات بهتر بهداشتی و رفاهی می خواهند.
از سوی دیگر مطالبات سیاسی در هر دو کشور نیز متفاوت است. در افغانستان اقلیت های قومی و مذهبی به بسیاری از حقوق شان دست یافته اند، مثلا مذهب شیعه که مذهب 20 در صد از ساکنان این کشور است رسمی است.
همچنین زبان ازبکی در مناطقی که بیشترین گویندگان ازبک تبار را داشته باشد، زبان رسمی شمرده می شود و دولت مکلف است زمینه آموزش ابتدایی به آن زبان را برای دانش آموزان فراهم کند.
ولی با این همه، مطالبات سیاسی در افغانستان هنوز مبنای قومی دارد، در حالی که مثلا هزاره ها و ازبک ها خواستار مشارکت سیاسی بیشتر اقوام در قدرت هستند، تاجیک ها طرفدار تمرکز زدایی اند و طیف وسیعی از پشتونها بر نظام قدرتمند مرکزی تاکید دارند.
در انتخابات افغانستان چهره های سیاسی و افراد بانفوذ مانند رهبران جهادی و سران قومی می توانند توازن آراء را به نفع یا ضرر نامزدها تغییر دهند
تفاوت نامزدها
دهمین انتخابات ریاست جمهوری ایران چهار نامزد داشت، که دوتن از آنان (محمود احمدی نژاد و محسن رضایی) جناح اصولگرا و دو تن دیگر ( میرحسین موسوی و مهدی کروبی) جناح اصلاح طلب را نمایندگی می کردند. این شاید به این معنا است که جامعه ایران به لحاظ سیاسی راهش را یافته و طرح مطالبات سیاسی و راه رسیدن به قدرت و مشارکت سیاسی در آن سیستماتیک تر و مدرن تر شده است.
اما آگاهان مسایل سیاسی در ایران می گویند محدودیت نامزدان انتخابات در ایران دلیل دیگری دارد و آن وجود نهاد کنترل کننده ای به نام شورای نگهبان است که به هر دیدگاه و صدایی فرصت و مجالی برای نامزدی در انتخابات نمی دهد.
اما در افغانستان فهرست نامزدان ابتدا 41 تن بود و تا آخرین روز مبارزات انتخاباتی به 31 نفر رسید. در میان نامزدان افغانستان، می توان نمایندگانی از طیف ها و جناح های مختلف را دید.
ملا سلام راکتی یکی از فرماندهان طالبان بود و در برنامه انتخاباتی اش نیز بر تطبیق شریعت اسلامی و عدالت اسلامی بیشتر از هر چیز دیگری تاکید داشت.
حبیب منگل عضویت حزب چپگرا و کمونیستی (پرچم) را کار نامه اش دارد و اکثر مردم با گذشته و دیدگاه های او آشنا هستند.
وزیر دفاع رژیم کمونیستی نجیب، نیز از دیگر نامزدان است.
از لحاظ قومی نیز نامزدان به اقوام مختلفی تعلق دارند و در فهرست نامزدان می توان چهره بسیاری از اقوام کثیر الملیتی افغانستان را دید.
از نظر جنسیتی دو تن از نامزد احراز پست ریاست جمهوری زن هستند. اگر چه وضع زندگی زنان در افغانستان و ایران قابل مقایسه نیست و زنان افغان به مراتب بیشتر از زنان در ایران با مشکلات جدی و متعددی مواجه اند اما حداقل از نظر قانونی مانعی برای اینکه یک زن نامزد ریاست جمهوری باشد وجود ندارد.
در افغانستان 41 نامزد با سلایق مختلف در رقابت های انتخاباتی شرکت داشتند در حالی که در انتخابات ریاست جمهوری ایران چهار نفر با هم رقابت می کردند
در قوانین ایران منعی برای نامزدی زنان در انتخابات وجود ندارد اما شرایط نامزدی در انتخابات دست شورای نگهبان را در تفسیر قانون باز گذاشته است و برای همین در ده دوره قبلی حتی یک زن در فهرست نامزدان ریاست جمهوری ایران دیده نشده است.
تعدد نامزدان را می توان نشانه پراکندگی سیاسی و از ویژگی های دوران گذار شمرد. اما هرچه باشد انتخابات افغانستان جامعه چند صدا و چند رنگ افغانستان را به خوبی نشان می دهد.
حضور ناظران
کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان، اعلام کرده است که صدها تن از ناظران بین المللی و ناظرانی از نهاد های مدنی افغانستان عملا بر نحوه برگزاری انتخابات در افغانستان نظارت می کنند. شاید حضور ناظران بین المللی شاید یکی از برجسته ترین تفاوت انتخابات ایران و افغانستان باشد.
غیر از این تفاوت عمده، یکی از موارد عمده تشابه در انتخابات افغانستان جای خالی احزاب و نقش برجسته چهره های سیاسی است. در انتخابات افغانستان چهره های سیاسی و افراد بانفوذ مانند رهبران جهادی و سران قومی است که توازن آراء را به نفع یا ضرر این یا آن نامزد خاص تغییر می دهد.
در ایران نیز حمایت و یا عدم حمایت چهره های سیاسی از نامزدان تاثیر قابل ملاحظه ای داشت اما بدون شکل دلایل جای خالی احزاب سیاسی در ایران و افغانستان یکی نیست.
